“sollevati, organizzati, occupa”[i] – ceren akyos -

İşgal hareketi son dönemde Arap Baharı’yla, Zuccotti Park’ta başlayıp Avrupa’ya yayılan Occupy hareketiyle her geçen gün daha çok üzerine konuşulan, yazılan ve tartışılan bir hareket haline gelse de işgal hareketinin tarihi, ortaya çıktığı yerler ve amaçları çeşitlilik göstermektedir.

En temelinde işgal, özel ya da devlete ait, mülkiyet ilişkileri dâhilinde toplumun genelinin kullanımına kapatılmış alan ya da arazilerin yasaları aşacak şekilde kullanımıdır. Yani özünde, örtük ya da hareketi başlatanların söylemlerine bağlı olarak aleni şekilde, var olan mülkiyet ilişkilerini değiştirici ve dönüştürücü potansiyele sahiptir.

Diğer yandan işgalin, temel hak ve özgürlüklere ilişkili bir yönü de bulunmaktadır. Örneğin temel haklardan olan barınma hakkının ihlal edilmesine karşılık başlayan ev işgallerini bu duruma örnek olarak gösterebiliriz.[ii] Yoksulluk,  göç, güvencesizlik koşullarında var olma mücadelesinin sonucu olarak ortaya çıkan ve toprak işgallerinin bir örneği olarak karşımıza çıkan ‘gecekondu’, slums ya da Hispanik dünyadaki adıyla favellas[iii] bir diğer barınma ve konut hakkına yönelik işgal biçimidir. Ev işgalleri hareketi, başlatan grupların politik ve sosyal eğilimlerine göre göçmenlerle dayanışma[iv], spekülasyon ve bankaların uyguladığı usulsüz ipoteklere karşı olmak[v] gibi biçimler alabilirler.

İşgal, sosyal ideallerin yanı sıra Fransa, İtalya, İspanya ve Yunanistan başta olmak üzere -sağ hareketler tarafından bazen kullanılsa da- çoğunlukla sol, anarşist ve anarko-sendikalist politik yönelimlerin ve örgütlenmelerin bir araya gelebilmesini, tartışmalar yapabilmelerini ve yaşamsal pratiklerini var edebilmelerini sağlayacak ‘özgürlük alanları’ oluşturmak amacıyla da gerçekleştirilebilir. Feminist, LGBT, vegan/vejetaryen, azınlık gruplarının da korunaklı özgürlük alanları yaratmak amacıyla işgal hareketlerini kullandığı örnekler mevcuttur.

İşgal, aynı zamanda farklı yaşam biçimleri ve kültürel alternatiflerin yaratılması fikri etrafında konut/yaşam alanı, sosyal merkez ya da ikisinin bir arada olduğu alanlar oluşturma biçimini de alabilir. İspanya’da Centros Sociales Okupados, İtalya’da Centri Sociali Occupati olarak bilinen sanatçı işgal evleri[vi], özyönetim idealleriyle bilinen köklü oluşumlardır.[vii] Bunun bir adım ötesi tarım, üretim alanları, tamir, geri dönüşüm ve ahşap, demir, bisiklet atölyeleri, özgür okullar, herkese açık restoran ve kafeler, hacklabs, infoshops, alternatif medya alanları, alternatif kütüphaneler, takas pazarları vs. barındıran ve kendine yeterlilik fikrinden beslenen mekânların oluşturulmasıdır.[viii] Böylelikle bir yandan da taban hareketleri ve popüler örgütlenmelerin temel ihtiyaçlarını sağlayan ve sosyal devletin yerini alan yatay örgütlenmiş kontrol ve karar mekanizmaları oluşur.

Diğer yandan, işgalin aldığı biçimlerden biri de ‘müşterekler’ idealinin hayata geçirildiği alanlar, ortak üretim ve emekle inşa edilen ve kullanım hakkı herkese ait olan yerler yaratılmasıdır. Alternatif yaşam biçimleri, kolektif/komünal yaşam gibi farklı öğelerin farklı şekillerde bir araya geldiği bazı örnekleri İspanya’da ortaya çıkan Matavenero (bkz. http://www.matavenero.org/), La Kabe ve Marinaleda (bkz. http://www.marinaleda.com/) deneyimlerinde ya da Paris’teki aile bahçeleri (Jardins Familiuax) ya da urban gardens olarak bilinen şehir içinde işgal edilip hem tarıma hem de sosyalleşme mekanlarına dönüştürülen yerlerde görebiliriz. Aynı zamanda ‘müşterekler’ fikrinin üretim araçlarının, toprağın ve mekanların kontrolünün ve kullanım hakkının geri alınarak hayata geçirildiği örnekler de mevcuttur: İngiliz Kazıcılar(the Diggers), Brezilya’daki Topraksız Köylüler (Campesinos sin tierrai)[ix], Arjantin’deki Patronsuz Fabrika Hareketi (FaSinPat ,Fábrica Sin Patrones)  [x] ya da Türkiye’deki Kazova Fabrikası deneyimi [xi]. Müşterekler fikriyle beslenen ve ekolojik hareket, özyönetim, kendine yeterlilik zemininde kendini var eden bir diğer örnek ise ‘kırsala dönüş hareketi’dir. Bu deneyimin örneklerini İspanya’da özellikle Huesca bölgesinde görmek mümkündür.

İşgalin kullanıldığı diğer durumlar ise büyük şirketlere ve piyasa mekanizmalarına[xii] ve büyük çaplı devlet-özel sektör ortaklığındaki kamusal alanı özelleştiren projeler karşı düzenlenen, kentsel dönüşüm karşıtı ya da kırsal alanı ve çevreyi etkileyen Baraj projeleri, Nükleer Santral karşıtı anlık eylemler ve protestolardır.

İster sınırlı alanlar üzerinden hayata geçirilsin, ister daha kapsayıcı politik talepler üzerinden, ister şehirde ister kırsalda ortaya çıksın işgal giderek daha çok ve yaygın şekilde sistemik eşitsizliklerin çözümü üzerine sorgulama yapan, insanların karar alma süreçlerine daha katılımcı ve demokratik mekanizmalar yoluyla dâhil olmalarını sağlayan, piyasa mekanizmalarını sorgulayan, çoğulcu ve bir arada yaşama fikrini savunan mekanlar ortaya çıkarmaktadır.

 İlgili bağlantılar:

Anticopyrighttr, Farklı yerlerden işgal hareketi üzerine sağlam bir video arşivi https://anticopyrighttr.wordpress.com/category/isgal-evleri-squat/

 Avrupa’daki işgal hareketi üzerine bkz. “Squatting in Europe: Radical Spaces, Urban Struggles”(2013), Ed. the Squatting Europe Kollective, Minor Compositions, Autonomedia, Brooklyn. Pdf için http://sqek.squat.net/wp-content/uploads/2013/03/sqek-book.pdf

 MoRUS, Museum of Reclaimed Urban Space; New York’daki işgal hareketi ve meydana getirdiği farklı mekanlar üzerine bir arşiv, http://www.morusnyc.org/about-us

 Isabelle FREMEAUX ve John JORDAN (2011), “Les Sentiers de l’Utopie”, La Découverte, Paris. 7 ay süresince Avrupa’da bir kısmı işgal edilmiş, post kapitalist yaşam biçimleri oluşturmaya çalışan farklı oluşumlar üzerine film/kitap. Kitap Fransızca olarak http://issuu.com/yuji/docs/utopia4/7?e=0 adresinden okunabilir. Film; İngilizce altyazılı  http://vimeo.com/21689832, Fransızca http://www.editions-zones.fr/spip.php?article126.

 Squatting Europe Kollektive; Avrupa İşgal Hareketi üzerine akademik çalışmalar yapan bir kolektif http://sqek.squat.net/

Not: bu yazı “ayaktakımı fanzin”in ilk sayısından alınmıştır.



[i]*1 “Ayaklan, Organize Ol, İşgal Et”. Bologna’da işgal edilen yurt ‘Studeniato Occupato Taksim’in sloganı Bkz. http://www.radikal.com.tr/dunya/bolognanin_isgalci_ogrencileri_taksimden_ilham_aldik-1156441 ve http://www.infoaut.org/index.php/blog/saperi/item/9299-bologna-nasce-lo-studentato-occupato-taksim

[ii]    Güçlü hareketlerden biri Paris’te Jeudi Noir ve Droit au logement (Barınma Hakkı) grupları tarafından gerçekleştirilen güvencesiz yaşam koşulları, evsizlik, barınma hakkı ve spekülasyon karşıtı gerçekleştirilen işgallerdir, bkz . DAL et Jeudi noir : deux usages du squat dans la lutte contre le mal-logement, Thomas Aguilera, 25/04/2012, « http://www.metropolitiques.eu/DAL-et-Jeudi-noir-deux-usages-du.html »

1981 yılında Paris’te  tanınmış mücadele örgütlerinden “Doğrudan Eylem” (Action Directe) ile bir grup Türkiyeli göçmen işçinin, Paris belediyesinin ev politikasını protesto etmek amacıyla üç apartmanı işgaliyle ilgili ise bkz Engin Erkiner (2001), “Paris Ev işgalleri”, Ütopya,  Ankara.

[iii]   Bkz. Mike Davis (2007), “Gecekondu Gezegeni”, Metis, İstanbul.

[iv]   Berlin, Kreuzberg’de 2012 Aralık’ta göçmenlerin işgal ettiği eski bir okul için bkz. http://www.demotix.com/news/1664729/refugees-squat-former-school-building-berlin-kreuzberg#media-1664671

 [v]    İspanya’da patlayan ipotek krizi sırasında bankalar tarafından evlerinden çıkarılan insanların haklarını korumak adına kurulan İpotek Mağdurları Platformu(Plataforma de Afectados por la Hipoteca, la PAH) ve gerçekleştirdiği ev işgalleri için bkz.  http://afectadosporlahipoteca.com/obra-social-pah/

[vi]   Farklı yerlerden iki sanatçı işgal evi için bkz.Paris, Rivoli 59, http://www.59rivoli.org/main.html ve Berlin, Koepi, http://www.koepi137.net/news.htm

 [vii]   Kopenhag’daki alternatif hayat tarzı ve kültürel özgürlük alanları yaratmak adına başlatılmış işgal edilmiş ‘gençlik evleri’ hareketinin en önemli örneklerinden, Ungdomshuset, http://www.ungeren.dk/english-info.aspx.

Kukutza; Bilbao’da alternatif kültür, gençlik evleri ve Bask özgürlük hareketi idealleri altında kurulmuş ancak 2011 yılında boşaltılmış işgal evi, bkz http://en.squat.net/2013/02/15/bilbao-a-new-squat-and-kukutza-courtcases/

Özgür Şehir Christiania( Freetown Christiania) ise Haziran 2013’de 41 yıllık işgal statüsünden sonra ‘normalleştirilen’, yani işgal statüsü kaldırılıp yasallaştırılan, Avrupa’nın en büyük işgal alanı. Aynı zamanda eski askeri bir bölgenin işgal edilmesi, antimilitarist bir yönelim de taşır.

[viii]  Bkz. Hamburg, Hafenstrasse, http://www.nadir.org/nadir/archiv/Haeuserkampf/Hafenstrasse/story.htm.

Ekolojik yaşam, gıda ve tarım özerkliği üzerinden, yeşil harekete dair Can Masdeu, Barcelona http://www.canmasdeu.net/

Dayanışma ve forumlar sonrası bu fikirler doğrultusunda Yel değirmeni, İstanbul’da işgal edilen bir ev için ise bkz.  Özel mülkiyet kavramını istemiyoruz!, Kızıl Bayrak, 31.10.2013, http://www.kizilbayrak.net/ana-sayfa/guendem/haber/oezel-muelkiyet-kavramini-istemiyoruz/

[ix]   Bkz. Metin Yeğin (2004), “Topraksızlar (Brezilya’da Topraksız Köylü Hareketi: MST)”, İletişim, İstanbul. Ve http://www.bugday.org/portal/haber_detay.php?hid=820. Ve MST – Bir Hareket Yaratmak BÖLÜM 2: İŞGAL VE KAMP (Marta Harnecker), Türkçe Çeviri : Akın Sarı http://ecotopianetwork.wordpress.com/2010/01/08/mst-bir-hareket-yaratmak-bolum-2-isgal-ve-kamp-marta-harnecker/

[x]    Bkz. Metin Yeğin (2006), “ Patronsuzlar (Dünyanın Sokakları)”, Versus, İstanbul. Ve http://www.latinbilgi.net/index.php?eylem=yazi_oku&no=704. Ve  “Patronsuzlar” ve “Topraksızlar”ın** Latin Amerika sol dalgasındaki yeri üzerine” 6 – 03 Eylül 2006.

 [xi]   http://sosyalsavas.org/2013/09/somuruden-isgale-isgalden-ozyonetime-kazova-iscileri-direniyor/

 [xii]   Örneğin,  Boğaziçi’ndeki Starbucks işgali,  Karşı İşgal Deneyimi: Neo-Liberalizm ve Kamusal, Umut Kocagöz, 31.01.2012 http://www.birikimdergisi.com/birikim/makale.aspx?mid=815

 

Bulunduğu kategori : Sol

Yazar hakkında

İlgili Yazılar