maydan’dan devrime mi? – boris kagarlitsky -

 

Ukrayna’da hakiki bir devrim meydana gelmekte. Bu tuhaf görünebilir ama ülkenin tarihinde çok karakteristik olan bir durum.

1918’de, Ukrayna’da “Kızıllar” tarafından işçi protestoları kendilerini Kiev’e atayan milliyetçi otoritelerin hareketlerine bir yanıt olarak gerçekleşti. Donetsk Halk Cumhuriyeti taraftarları tarafından kurulan rejimin ya da Ukrayna’nın güneydoğusundaki diğer hareketlerin ne kadar ilerici oldukları ya da olacakları sorusu şimdilik yanıtsız, zira basitçe bu hareketlerin devam edip etmeyecekleri belli değil. Geri dönülmez nokta, sadece siyasal değil bunun ötesinde toplumsal manada da geçildi.

Kiev ve Moskova entelijensiyası kent toplumunun işçi ve aşağı zümrelerinin sadece aniden sokaklarda belirmelerini değil, bağımsız olarak davranmaya, kendilerini örgütlemeye ve tarih yapmaya muktedir olduklarını idrak etmekten kelimenin gerçek manasıyla aciz. Bu insanlar entelijensiyanın küçümseyici biçimde “lümpenler” olarak tanımladığı daha düne kadar apolitik sakinler olan orta yaşlı aile erkek ve kadınlar, sermayenin siyasal entrikalarına ilgi duymayan Rusça konuşan emekçilerdi. Entelijensiya geçmişte olduğu gibi idari binaları ve polis merkezlerini işgal eden insanların arkasında siyasal manipülatörler, oligarşinin kiralık adamları ve hatta Ruslar dahil yabancı ajanlar arıyor. Entelijensiya, beklenmedik bir şekilde ortaya çıkan Sağ Sektör tarafından yapılan, birkaç düzine benzer işgali iki ay önce televizyonda seyrettikten sonra bile böyle bir şeyi kendi başlarına başaramayacaklarına ikna olmuş durumda.

Ve bu doğru: şimdiye kadar böylesi insanlar siyasette yer almadılar. Bu sadece güneydoğu Ukrayna’da değil fakat Kiev ve elbette Rusya’da da böyleydi. Aynı zamanda batı Ukrayna için de böyle olduğunu zannederim. Donetsk’ten bir video açık ve net biçimde protestonun değişen sosyoloji ve demografisini gözler önüne sermekte. Daha önceki Maydan gösterilerinde görmeye alıştığımız başkentin genç orta sınıf sakinleri yerine oldukça farklı insanlarla karşı karşıyayız. Daha birkaç hafta önce ailelerine destek olmak için para kazanmakla meşgul olan ve herhangi bir sokak protestosuna katılmayı manasız bir vakit kaybı olarak görecek insanlar.  Şimdi, bu insanlar sadece sokağa çıkmış değil fakat askerlerle dolu kamyonları kuşatmakta, kendilerini örgütlemekte ve kararlar almaktalar. Kitlelerin bilinçlerinde hakiki bir devrimci dönüşüm meydana gelmekte. Kitlelerin bilinçlerinde, halihazırda gerçekleşen olayların mana ve ehemmiyetini anlamak için hiçbir zaman çaba sarf etmeyen ayrıcalıklı entelijensiya tarafından biçimlendirilen dillere destan kamuoyunda değil.

rusya’nın rolü

Ukrayna’nın güneydoğusunda meydana gelmekte olan değişimlerin önemi komşu devletin sınırlarının çok daha ötelerine uzanıyor. Bize kendi muhtemel geleceğimize ilişkin görüntüler sağlayarak Rusya’yı doğrudan etkilemekteler. Kendi yönetici sınıflarımızın meşhur “Rus baharı”ndan giderek daha az büyülenmeleri bir tesadüf değil. Resmi Moskova Ukrayna’nın isyancı vilayetlerine ilişkin herhangi bir iddiasının bulunmadığını kesin biçimde anlaşılmasını sağladı. Bu diplomatik bir hamle veya Batı’ya bir taviz değil. Daha doğrusu, başka nedenler dışında Kremlin’in uygun ve yönetilebilir bulduğu herhangi bir şeyin sınırlarını büyük ölçüde aşan bir çatışmanın tırmanmasından kaçınma arzusu tarafından dikte edilen bir adım. Her şeyin kontrol edildiği ve iki üç gösteriden sonra iktidar değişikliğinin yerel seçkinler tarafından yürütüldüğü Kırım’ın aksine Donetsk ve Lugansk, basitçe dışarıdan yönetilemeyecek popüler bir hareketin temel gücüne tanıklık ediyor.

Bu hareket merkezsizdir ve daha dün kimsenin bilmediği insanlar arasından kendi liderlerini öne çıkarmaktadır, olaylar geliştikçe kendi gündemini oluşturmakta ve geliştirmektedir.  Rus otoritelerimize göre kendi ülkemizde büyüyen bir toplumsal kriz varken Rusya Federasyonu’na böylesi nüfuslu ve böylesi kitlesel örgütlere sahip birkaç bölge almak kendi ayağımıza ateş etmek gibi olacak. Böylece Donetsk Halk Cumhuriyeti aktivistlerinin sadece kendi kaynaklarına dayanmaları gerektiği güvenle söylenebilir. Kendilerine hiçbir “kibar adam” yaklaşmayacak, hiçbir yeşil adam bir uzay gemisinden alçalmayacak. Resmi Rusya, Ukrayna güneydoğusunu kendi kaderine terk etmiş durumda ve kendisini bu bölgeden olabildiğince çabuk biçimde ayırmaya çalışacaktır. Bu sırada bu manevra otoritelerimizin kamçıladığı yurtsever haleti ruhiyeler nedeniyle daha güç hale getirilmiş durumda ve olayların seyri içerisinde Kremlin’in de aleyhine dönebilir.

Yine de son birkaç günün gelişmeleri Donetsk, Lugansk, Odessa ve Harkov’daki popüler hareketlerin Rusya’dan ciddi bir yardım görmeden dahi başarılı olma şanslarının bulunduğunu gösteriyor. Böylesi bir durumda etkilerini, nüfuslarının çoğunluğuyla, Moskova veya Kiev yöneticileriyle olduğundan çok daha fazla ortak çıkara sahip oldukları başka bölgelere yayma ihtimali oluşacak.

sağ sektör

Yeni Ukrayna otoritelerine gelince, tatsız bir ikilemle karşı karşıyalar. Güneydoğudaki karışıklıklar ancak aşırı sağ Sağ Sektör’ün yardımıyla ve sadece büyük ölçekli kan dökülmesiyle bastırılabilir. Polis ve ordu güvenilmez durumda ve devletin baskı aygıtının sıradan mensupları tam manasıyla doğal toplumsal sebeplerden ötürü emirler yağdırmaya çalışanlardan çok, isyancılarla özdeşleşmeye daha yatkınlar. Bunun sonucunda yöneticiler radikal sağın savaşçılarını oyuna sokmak zorunda kalacaklar. Buradaki sorun, Sağ Sektör savaşçılarının ideolojisiyle veya ruhsal acayiplikleriyle ilintili değil. Polis birimleri kan dökmekten olabildiğince kaçınarak kitlesel protestoları dağıtmak hususunda özel eğitime sahipler. Sağ Sektör eşkıyaları böylesi bir eğitimden mahrumlar ve dolayısıyla derhal insanların kemiklerini kırmaya ve öldürmeye başlayacaklar. Bu, ne yazık ki başka ülkelerin deneyimlerinden iyi bilinen bir durum. Kan dökülmesi sadece Kiev otoritelerinin itibarına zarar vermeyecek (Batı medyası ve Moskova ve Kiev liberal entelijensiyasının kitlesel terör dahil, başvuracakları her hareketi onaylayacağı sonucuna haklı olarak eriştiklerinden bu konuda fazla endişeli değiller) fakat aynı zamanda çok daha güçlü bir protesto dalgası ve hatta ordu içerisinde isyanları provoke edebilecektir.

Kiev’deki yeni hükümetin daha mantıklı üyeleri tehlikeleri anlayarak ve iyi kötü içtenlikle, protestocularla uzlaşmaya hazırlar. Elbette bu, aniden isyancı kitlelere saygıyla dolup taştıklarından ileri gelmiyor. Bu, kitlelerin gücüne tanık olduklarından ve artık protestocuların arkasından, Kremlin, oligark Rinat Akhmetov veya Avrupa Birliği gibi şu veya bu “ciddi oyuncu”larla anlaşmalar yapmanın faydasız olduğunu idrak etmelerinden kaynaklanıyor. Artık durumu hiçbirisi kontrol etmiyor.

Fakat resmi Kiev ciddi tavizlerde bulunursa ve otonomi, bir referandum, valilerin seçilmesi gibi talepleri kabul ederek güneydoğuyu yatıştırmaya çalışırsa otomatik olarak hükümetin ılımlı kanadıyla Sağ Sektör arasında çatışma çıkacak. Ve Sağ Sektör savaşçıları doğu Ukrayna’daki isyancı kitlelere karşı bilhassa etkili gibi gözükmemiş olsalar da başkentte gerçek bir güçler. Kanun ve düzen güçlerinin dağınıklık ve moral bozukluğunun ortasında Sağ Sektör rejimi düşürme veya hiç olmazsa çok ciddi güçlükler yaratma yeteneğine sahip. Burada Ukrayna devriminin karşı karşıya bulunduğu gerçek meydan okumayı buluyoruz: Kiev’in ve bir bütün olarak ülkenin geleceği sıradan vatandaş kitlelerinin, az zaman önce Maydan’ın tutku ve sorunlarına yabancı olan sıradan ahalinin siyasal eyleme geçip geçemeyeceğine bağlı.

Kitleler ayaklanırsa ne Sağ Sektör ne de sokak gösterilerinin bir önceki dalgasında iktidara gelen siyasi maceracıların herhangi bir şansı kalacak. Bu sadece Ukrayna için değil aynı zamanda Rusya için de bir yeni, demokratik siyasetin başlangıcını oluşturacak.

http://links.org.au/node/3806

Çeviri: Stefo Benlisoy

Bulunduğu kategori : Hariciye

Yazar hakkında

İlgili Yazılar