maydan veya anti-maydan? ukrayna’daki durum daha fazla nüansı hak ediyor – volodymyr ishchenko -

 

Rusya güvenlik birimlerinin doğu Ukrayna’da şiddetin yakın zamandaki tırmanışıyla bir biçimde ilintili olduğundan şüphe duymuyorum.

12 Nisan’da idari binaların işgali farklı şehirlerde başarılı bir biçimde koordine edildi, silahlı kişiler iyi donanımlı ve yüksek düzeyde bir askeri talime sahip görünüyorlardı. Bu zorunlu olarak, Rusya özel müdahale birimlerinin burada doğrudan görev aldıkları anlamına gelmiyor; bu insanlar, birçoğu yeni hükümet tarafından cezalandırılmaktan kaçınmak için Kırım veya Rusya’ya kaçan sabık Ukrayna çevik kuvvet polisleri olabilirler. Fakat tüm bunlar, planlı provokasyonun, sabık başkan Viktor Yanukoviç devrildikten sonra yeni hükümete karşı doğu Ukrayna bölgelerinde başlayan kitlesel, aşağıdan, kendi kendini örgütlemiş toplumsal protestolar bağlamında gerçekleştiği gerçeğini dışlamıyor.

Maydan hareketi Ukrayna’nın doğu ve güney bölgelerinde hiçbir zaman çoğunluk desteğine sahip değildi. Hükümeti devirmeyi başardıktan sonra birçok insan Kiev’deki şiddetli çatışmaların abartılı görüntülerinden, sokakları kontrol eden aşırı sağ unsurlar dahil silahlı paramiliter gruplardan, Lenin heykellerine saldırılardan ve aşırı sağ Svoboda partisinin yeni hükümete dahil edilmesinden ürktü ve öfkelendi. Doğudaki birçok insan bu hükümeti “Kiev cuntası” olarak adlandırıyor ve hareketlerini tasvip etmiyor.

Elbette, bilhassa abartılan Rus diline ayrımcılık hususunda protestocuları güdüleyen büyük ölçüde irrasyonel bir korku bulunmakta. Fakat çifte standartlar kullanmak ikiyüzlülük olacaktır. Maydan bir “devrim” olmadığı gibi, anti-Maydan da bir “karşı devrim” değil. Maydan bir “haysiyet devrimi” olarak adlandırıldı, fakat doğu Ukrayna’da insanlar da kendi haysiyetlerinden, bölgesel kimliklerinden, tarihsel hafızalarından, Sovyet kahramanları ve dillerinden gururla bahsediyorlar.

Doğudaki Maydan karşıtları, Avrupa düşüyle yatıp (beklenebileceği gibi) neoliberal bir hükümet, IMF’nin dayattığı kemer sıkma politikaları ve artan fiyatlarla kalkan Maydan protestocularından daha irrasyonel değiller. Doğu Ukrayna protestolarında daha yüksek ücret ve emeklilik maaşlarıyla “Rusya”, Maydan protestocuları için “Avrupa”nın oynadığı aynı ütopik arzuyu yansıtıyor. Ukrayna’nın ekonomik durumu kötüleşmeye devam ediyor ve ulusal para birimi son iki ayda değerinin yarısını kaybetmiş durumda. Dolayısıyla Donetsk bölgesindeki göstericiler Ukrayna devletinin son 23 yılda çözemediği toplumsal-iktisadi sorunlardan yani iflas eden işletmeler, işsizlik ve düşük ücretlerden daha fazla bahsediyorlar.

Maydan’da aşağıdan kendi kendini örgütlemeye alkış tutmuş olanlara paradoksal görünecek olsa da doğu Ukrayna’daki anti-Maydan protestoları halihazırda daha aşağıdan, merkezsiz, ağ tipi ve lidersiz durumdalar. Maydan için üç eski muhalefet partisinin oynadığı siyasal temsil rolünü anti-Maydan için ne Bölgeler Partisi ne de Ukrayna Komünist Partisi oynayabiliyor. Rusya’nın ABD ve AB ile yapılacak görüşmelerde Kiev hükümetiyle eşit temelde katılması için davet ettiği sözde “güneydoğu Ukrayna temsilcisi” Harkov bölgesi eski valisi Mykhailo Dobkin Lugansk’taki protestocular tarafından şiddetli biçimde yuhalandı. Aynı biçimde, doğu Ukrayna kökenli oligarşik seçkinlere de veya barış yapıcı rolü üstlenen Ukrayna’daki en zengin kişi Rinat Akhmetov’a da veya Donetsk’in yeni valisi Serhiy Taruta’ya da güvenmemekteler. Ve aynı zamanda da gözden düşmüş ve yozlaşmış Yanukoviç’i de geri istemiyorlar.

Protestonun toplumsal temeli Maydan’dakinden daha plebyen, yoksul ve daha az eğitimli görünüyor. İşçi ve emeklileri daha fazla, net talepler oluşturarak bunları medyada savunacak entelektüeller ve yüksek eğitimli profesyonelleriyse çok daha az görüyoruz.

Bu durum protestoların kolaylıkla dışarıdan etkilenebileceğinin de bir nedeni. Korkmuş insanların merkezsiz bir ayaklanmasına Rus çıkarlarına hizmet etmesi için müdahale etmek, kışkırtmak ve yönlendirmek zor değil.

Anti-Maydan protestoları, çekincesiz biçimde tümüyle desteklenemez. Maydan gibi farklı farklı özelliğe sahip. Bazıları Rusya’ya katılmayı, bazıları Ukrayna devleti içinde daha fazla bölgesel otonomiyi savunuyorlar. Ukrayna milliyetçisi Svoboda veya Sağ Sektör’den daha iyi olmayan Rus aşırı sağ milliyetçileri solcu örgütlerle birlikte gösterilere katılıyorlar. Doğu ve güney Ukrayna’daki halk bölünmüş durumda. Anti-Maydan gösterileri ve işgalleriyle birlikte aynı anda yeni hükümeti destekleyen ve birleşik bir Ukrayna’yı savunan gösteriler de yaşanmakta.

Soyut bir bakış açısıyla federalizasyon ve bölge valilerinin doğrudan seçimi demokratik görünse de Ukrayna gerçekliğinde bu, tam tersine canlı bir özyönetimdense daha fazla iktidar gücünü yerel “büyük adamlara” verecektir. Ve Batı Ukrayna’da Maydan isyanının nihai aşamalarında olduğu gibi yerel Donetsk polisi halihazırda hükümetin emirlerini sabote etmekte ve sıklıkla binalarının ve silahlarının ele geçirilmesine yol vermekte, bazı durumlarda da göstericilerin safına dahi geçmektedir.

Bazı silahlı göstericilerin ordu tarafından bastırılmasının neden bazı başka silahlı göstericilerin ordu tarafından bastırılmasından daha iyi olduğuna veya Ukrayna yanlısı aşırı sağın neden Rusya yanlısı aşırı sağdan daha iyi olduğuna, Ukrayna neoliberal hükümetinin neden Rusya neoliberal hükümetinden daha iyi olduğuna veya neden Rus emperyalizmine karşı savaşmaya hazır olup da Ukrayna’daki batılı emperyalistlerin çıkarlarını kabul etmeye neden hazır olduğumuza ilişkin zorunlu biçimde ikiyüzlü olacak gerekçeler oluşturmaktansa hem Maydan hem de anti-Maydan’ın ilerici kanatlarını desteklemek ve bunları Ukrayna yönetici sınıfı ve tüm milliyetçilikler ve emperyalizmler karşısında paylaşılan toplumsal adalet talepler temelinde birleştirmeye çalışmak çok daha iyi olacaktır.

———————–

Bu yazı şu linkten alınmıştır: http://www.theguardian.com/commentisfree/2014/apr/15/maidan-anti-maidan-ukraine-situation-nuance

Çeviri: Stefo Benlisoy

Bulunduğu kategori : Hariciye

Yazar hakkında

İlgili Yazılar