Referandum sonuçlarına dair bir analiz denemesi I -

Bu referandum sonuçları Türkiye tarihindeki yerini şimdiden aldı. YSK üzerinden gerçekleştirilen bir seçim darbesi ile %51’e çıkartılan bu sonuç ile koskoca ülkenin rejimi bir anda değişti. Bu yazıda bu “rejim değiştirici” referandumun gözlemlere dayalı bir analizi hedefleniyor. Kabaca iki bölüme ayıracağız. Bu ilk bölümde sayısal verilere ve bu verilerin karşılaştırılmasına dayalı bazı sonuçlar önerilmekte. Önerilmekte, zira bu karşılaştırmalar sıkı bir bilimsel analizin sonuçları olma iddiasını taşımıyor. Genel kanı ve kabullere dayalı olarak seçilen bazı örnek iller üzerinden gidiliyor. Yazının, daha sonra yayınlanacak ikinci bölümde ise siyasi bir analiz ortaya konmaya çalışılacak.

“Başkan”ın Kitlesi

Özgün bir taban oluşmuş durumda. İki karşılaştırma yapılabilir. İlki 2015 Haziran ve Kasım seçimlerinin sonuçları ile bu referandum oranlar arasında. İkincisi de, “kendisini oylatması” hasebiyle 2014 Cumhurbaşkanlığı seçimi ile bu referandum oranları arasında.

İlkinden başlayalım. Örnek şehir ve ilçeleri içeren üç kategori üzerinden baktığımızda şöyle bir tablo ortaya çıkıyor (sayılar yüzde olarak oy oranlarını göstermektedir ve küsuratları olmaksızın, aşağı veya yukarı yuvarlanarak verilmiştir):

BÜYÜK ŞEHİRLER

7 HAZİRAN(AKP+MHP) 1 KASIM(AKP+MHP) REFERANDUM (EVET)
İSTANBUL 40+11 48+8 49
ANKARA 41+18 49+14 49
İZMİR 26+13 31+11 31
BURSA 43+17 54+12 53
ADANA 30+23 36+19 41
ANTALYA 34+22 41+17 40
KOCAELİ 46+15 56+11 56
GAZİANTEP 47+18 61+9 62
MERSİN 26+24 31+21 35
ESKİŞEHİR 36+16 43+12 42
URFA 46+5 64+3 70
HATAY 37+14 43+12 45

 

İÇ ANADOLU VE KARADENİZ KENTLERİ

7 HAZİRAN(AKP+MHP) 1 KASIM(AKP+MHP) REFERANDUM (EVET)
KONYA 65+16 74+11 72
ISPARTA 44+27 53+20 56
SAKARYA 56+19 67+12 68
YOZGAT 58+28 64+12 74
KAYSERİ 52+27 65+18 67
SİVAS 57+18 68+11 71
ERZURUM 52+23 68+14 74
GÜMÜŞHANE 57+31 68+23 75
RİZE 66+8 75+5 75
TRABZON 55+21 66+13 66
MALATYA 58+11 67+9 69
AFYON 52+25 63+17 64
KAHRAMANMARAŞ 61+19 71+12 73
SAMSUN 52+23 63+20 63
GİRESUN 53+18 61+14 61
ÇORUM 54+17 61+12 64
BAYBURT 60+32 73+21 81
ARTVİN 38+22 45+13 47

 

İSTANBUL İLÇELERİ

7 HAZİRAN(AKP+MHP) 1 KASIM(AKP+MHP) REFERANDUM (EVET)
KADIKÖY 18+8 20+6 20
BEŞİKTAŞ 15+9 18+6 17
BAKIRKÖY 19+11 23+8 22
ŞİŞLİ 24+9 29+7 28
BAĞCILAR 50+10 59+8 61
BEYOĞLU 43+9 50+7 50
BAYRAMPAŞA 45+14 55+10 53
BAHÇELİEVLER 42+11 50+9 50
ESENLER 55+11 65+7 66
EYÜP 41+11 49+8 48
FATİH 44+10 52+8 51
GÜNGÖREN 46+11 54+9 53
KAĞITHANE 45+13 54+9 54
MALTEPE 34+10 39+9 38
KARTAL 37+11 43+9 43
ÜSKÜDAR 41+11 47+9 46
ZEYTİNBURNU 41+14 51+10 51
SARIYER 35+11 41+8 40
SULTANBEYLİ 57+7 67+5 70

 

Bu şekilde bakıldığında en açık sonuç “resmi MHP” yönetiminin iflas ettiği ve MHP’li muhaliflerin başarılı olduklarıdır. Sadece büyük şehirlerde değil, birçok Anadolu kentinde de 1 Kasım seçimlerindeki MHP oranları referandum sonuçlarına ya hiç yansımamış ya da çok düşük kalmıştır. AKP’nin oylarından “Hayır”a geçiş olasılığı da düşünülebilir elbet. Fakat bunun ya olmadığı ya da son derece marjinal kaldığı söylenebilir, zira referandum sonuçları ile 1 Kasım seçimlerinde AKP’nin aldığı oy oranları aşağı yukarı aynı düzeydedir. Aşağıda 2014 Cumhurbaşkanlığı seçimleri üzerinden sunulan veriler de bu kanıyı güçlendirici niteliktedir.

Şimdi aynı örnek birimlerde 2014 Cumhurbaşkanlığı seçimleri ile referandum sonuçlarını karşılaştıralım:

BÜYÜK ŞEHİRLER

2014 C.B. (RTE) REFERANDUM (EVET)
İSTANBUL 50 49
ANKARA 52 49
İZMİR 34 31
BURSA 55 53
ADANA 39 41
ANTALYA 42 40
KOCAELİ 59 56
GAZİANTEP 61 62
MERSİN 32 35
ESKİŞEHİR 46 42
URFA 69 70
HATAY 45 45

 

İÇ ANADOLU VE KARADENİZ KENTLERİ

2014 C.B. (RTE) REFERANDUM (EVET)
KONYA 75 72
ISPARTA 56 56
SAKARYA 70 68
YOZGAT 66 74
KAYSERİ 67 67
SİVAS 70 71
ERZURUM 69 74
GÜMÜŞHANE 76 75
RİZE 81 75
TRABZON 71 66
MALATYA 71 69
AFYON 65 64
KAHRAMANMARAŞ 72 73
SAMSUN 66 63
GİRESUN 67 61
ÇORUM 64 64
BAYBURT 81 81
ARTVİN 53 47

 

 

İSTANBUL İLÇELERİ

2014 C.B. (RTE) REFERANDUM (EVET)
KADIKÖY 21 20
BEŞİKTAŞ 17 17
BAKIRKÖY 23 22
ŞİŞLİ 30 28
BAĞCILAR 61 61
BEYOĞLU 53 50
BAYRAMPAŞA 56 53
BAHÇELİEVLER 51 50
ESENLER 66 66
EYÜP 50 48
FATİH 54 51
GÜNGÖREN 55 53
KAĞITHANE 56 54
MALTEPE 41 38
KARTAL 45 43
ÜSKÜDAR 49 46
ZEYTİNBURNU 52 51
SARIYER 42 40
SULTANBEYLİ 69 70

 

Bu karşılaştırmadan daha çarpıcı bir sonuç çıkıyor. Örnek olarak aldığımız yerleşim birimlerinde bu iki seçimin oranları birbirlerine çok yakın oranda. Her iki seçimin ortak özelliği ise Erdoğan’ın “kendini seçtirmiş” olmasıdır. İlki için bu doğal olarak böyledir, ikincisinde ise Erdoğan kendi “marka değerini” ortaya koymuştur. Dolayısıyla oranların benzerliğinden şu sonuç önerilebilir: 2014 Cumhurbaşkanlığı seçiminde “resmi MHP”nin başka bir adayı desteklediği hatırlanacak olursa, Türkiye’de “reisçi”lerden “reise bakan”lara kadar uzanan Erdoğancı nitelikte bir seçmen kitlesi ortaya çıkmıştır. “Başkan”, seçim söz konusu olduğunda AKP-MHP seçmenini enlemesine bölen, “Kürt sorunu” söz konusu olduğunda –oy olarak olmasa da- siyasi olarak CHP kitlesinin bir kısmına genişleyen bir hattı örmüş durumdadır.

Kürt Oyları

Kürt kentlerindeki tabloya bu dört seçim üzerinden baktığımızda şöyle bir tablo ile karşılaşıyoruz (parantez içerisindeki sayılar yüzde olarak katılım oranlarıdır):

2014 C.B.(DEMİRTAŞ) 7 HAZİRAN 1 KASIM REFERANDUM (HAYIR)
DİYARBAKIR 64 79 (86) 73 (84) 67 (80)
HAKKÂRİ 81 86 (93) 83 (88) 67 (80)
MARDİN 60 73 (87) 68 (86) 59 (82)
ŞIRNAK 83 85 (91) 85 (90) 71 (93)
VAN 54 74 (84) 65 (81) 57 (75)
SİİRT 54 65 (86) 58 (85) 52 (83)
AĞRI 61 78 (82) 68 (75) 56 (71)
IĞDIR 42 56 (83) 52 (82) 65 (76)
TUNCELİ (+CHP) 52 60+20 (84) 55+28 (80) 80 (83)
MUŞ 61 71 (88) 68 (84) 49 (78)
BİTLİS 43 60 (84) 49 (80) 40 (78)
BATMAN 60 72 (90) 68 (85) 63 (82)

 

İlk olarak akılda tutulması gereken, YSK’nın onadığı şaibeli oyların büyük bölümünün bölgede kullanılmış olduğudur. Dolayısıyla yukarıda verilen “resmi” sonuçlar daha baştan sorunludur. Bu kısıt altında bakıldığında göze çarpan husus, bölgede Haziran seçimlerinden itibaren katılımın düşüyor olmasıdır. Dolayısıyla bu referandumda “Hayır” oylarının görece düşük çıkmasının bir sebebi katılımdaki bu genel düşüş. Katılımın neden düştüğünü anlamak içinse müneccim olmaya gerek yok. Büyük şehirlerde katılım bu referandumda yerinde sayarken, savaşın ve yıkımın yaşatıldığı bölgede katılımın düşmesi mümkündü, öyle de oldu. Oy oranındaki en sert düşüşün yaşandığı yerler ise yıkımın en sert yaşandığı Hakkari ve Şırnak. Diyarbakır, Mardin, Siirt gibi yerlerde ise oy oranları aşağı yukarı 2014’te Demirtaş’ın aldığı oy oranına gerilemiş. Yaşatılan onca şeye, HDP’nin fillen çalışamaz hale getirilmesine rağmen “Hayır”ın en net belirdiği coğrafya olması hasebiyle bölge hala muhalefetin medarı iftiharı olarak görülmelidir.

Sonuç

Erdoğan’ın “Evet”i %50’yi nasıl geçti? İki unsur belirleyici görünüyor: YSK gibi stratejik bir kurum üzerindeki belirleyici otoritesi ve Kürt bölgesinde uyguladığı politikanın görece etkisi. Bu iki husus “Evet”e %50’yi aştırdı. Yenilgi mi? Bunun okumasının siyasi olarak yapılması gerekiyor. Onu da bir sonraki yazıda yapmaya çalışalım.

Bulunduğu kategori : Dâhiliye

Yazar hakkında

İlgili Yazılar

Son Yazılar
Yayın Politikamız
“Öğrenci Dayanışması” 6. sayı çıktı: Organize oluyoruz! -

Devrimci hareketin fikri dağınıklığı haliyle gençlik hareketine de sirayet etmiş durumda. Üniversite mücadelesi cılız, dağınık ve motivasyonsuz bir dönemden geçiyor. Fikri dağınıklığı gidermeden mücadele alanlarında güçlenmek, pratik mücadele içerisinde yoğunlaşmadan fikri dağınıklığı aşacak bir ufuk geliştirmek söz konusu değil. Bu nedenle işimiz sanıldığından daha zor. Siyasi bir içeriği olmadan içi boş ‘’sokak ve direniş’’ çağrıları yapmak, gerçekliği görmezlikten gelip oyalanma ve bekleme stratejileri üretmek artık...

Devamı ...