Irak Kerkük’ü Kürtlerden aldı, iki ABD müttefiki çatışma halinde -

Çeviri: Başlangıç Dergi

Elit Irak askeri birlikleri, Pazartesi günü Kerkük merkezindeki Kürt hükümet binalarını ele geçirdi ve Irak Başbakanı Haydar El Abadi, Irak bayrağının Kerkük’e ve diğer tartışmalı bölgelere çekilmesi için emir verdi. Irak Petrol Bakanlığı’ndan bir yetkili, Irak ordusunun “çok kısa süre içinde” Kerkük eyaletindeki tüm petrol sahalarını ele geçireceğini yazdı.

Irak askeri güçlerinin petrol zengini Kerkük eyaletini geri alması ve bu surada Peşmerge savaşçılarından pek az direnişle karşılaşmasıyla beraber, yüz yıllık Kürt bağımsızlık hareketi ağır bir yenilgi aldı. Bazı Kürt yetkililer, iki ana Kürt partisinden biri olan Kürdistan Yurtseverler Birliği’ne (KYB) bağlı Peşmerge güçlerini, Irak taaruzuna karşı koymayıp “ihanet” etmekle suçluyor.

Iraklı Kürtlerin gerçek bir bağımsızlık kazanma düşü, şimdi muhtemelen sonsuza dek yitirmiş oldukları Kerkük kentinin petrol zenginliğini kontrol etmelerine bağlıydı. Şimdi halihazırda sahip oldukları özerklik de sınırlanabilir; Türkiye, Irak Kürdistanı’yla olan sınır kapısının kontrolünü Bağdat’taki merkezi hükümete devredeceğini açıkladı.

Irak hükümetinin operasyonu Pazartesi günü erken saatlerde başladı; askeri güçler hızla iki büyük petrol sahasını ve Kuzey Petrol Şirketi’nin genel merkezini ele geçirdi. Bağdat’ın iyi eğitimli ve deneyimli -Musul’un geri alınmasında da başı çekmiş olan- Terörle Mücadele Gücü’ne bağlı bir zırhlı araç konvoyu, Kerkük’te valilik binasının ve diğer idari binaların olduğunu semte herhangi bir dirençle karşılaşmadan girdi.

Bağdat’taki Iraklı yetkililer, Kürdistan Bölgesel Yönetimi’nden yetkililerin petrol işçilerini dışarı çıkartarak üretimi kesmeye çalıştığını, ancak üretimin kısa sürede yeniden başladığını açıkladı. Kürtler Kerkük kentini 2003 yılında ABD işgali sırasında ele geçirmiş ve 2014’te Irak ordusu IŞİD tarafından yenildiğinde kontrol ettiği alanı genişletmişti.

Pazartesi sabahı Kerkük kentinin sokakları boştu, çünkü insanlar ya evlerine çekilmişti ya da daha kuzeydeki Kürdistan Bölgesel Yönetimi topraklarına doğru kaçıyordu. Şu ana kadar çok sınırlı silahlı çatışma oldu, çünkü peşmerge önceden organize edilmiş gibi görünen bir şekilde geri çekildi. Şehrin bir milyonluk nüfusu, Kürtler, Araplar ve Türkmenlerden oluşuyor; Arap ve Türkmenler Kürt yönetimine karşı. Bir Kerkük sakini, Türkmenlerin hükümet güçlerinin kontrolü ele almasını kutlamak için havaya ateş ettiğini belirtti.

Abadi devlet televizyonundan yaptığı açıklamada, güvenlik güçlerine “kentin halkıyla ve Peşmergeyle işbirliği içinde Kerkük’te güvenliği sağlama” talimatı verdi. Peşmergeye, federal yönetim altında, Irak silahlı güçlerinin bir parçası olarak hizmet etme çağrısında bulundu. Temmuz ayında dokuz aylık bir kuşatmadan sonra Irak ordusunun Musul’u geri almasının ardından, Kerkük’ü sonuna kadar savunma sözü vermiş olan Kürt komutanlara karşı sağladığı zafer, Abadi’yi politik olarak güçlendirecek.

Irak askeri saldırısının hızı ve başarısı, ayrıca şu ana kadar çok az dirençle karşılaşması, mevcut krizi tetikleyen Başkan Mesud Barzani için ağır bir darbe oldu. Barzani’nin 25 Eylül’de Kürt bağımsızlığı için düzenlediği referandum, Iraklı Kürtlerce coşkuyla karşılanmıştı. Ancak Irak merkezi hükümeti, İran, Türkiye, ve de Kürtlerin geleneksel müttefiklerinden ABD ve Avrupalılar referanduma karşı çıkmış, bu da Barzani’yi daha büyük güçler karşısında yalnız bırakmıştı.

Referandum, onu başta destekleyenlerin birçoğu tarafından dahi, Barzani’nin ciddi bir hesap hatası olarak görülüyor. Geçen hafta ölen Irak Başkanı Celal Talabani’nin özel kalem müdürü ve Kürt yazar Kamran Kardagi, “Kürt liderliği referandumun bu tür sonuçları olacağını beklemiyordu” diyor. Eski tüfek Kürt liderlerden Ömer Şeyhmus, referandumdan önce, bunun Irak tarihindeki klasik hesap hatalarından biri olabileceğini ifade etmiş ve Saddam Hüseyin’in 1980’de İran’ı, 1990’da Kuveyt’i işgal kararlarına benzetmişti. Şeyhmus’un kaygısı, Kürtlerin politik müttefiklerini uzaklaştıracağı kesin olan referandumun, benzer felaket sonuçlara yol açacak bir politik hata olacağı şeklindeydi.

Kürt güçlerinin geri çekilmesi son tahlilde, Kürt liderler ve partileri arasındaki derin yarılmaların bir yansıması; aralarındaki rekabet hep yoğun olagelmiştir. İki büyük politik parti, yani Mesud Barzani liderliğindeki Kürdistan Demokrat Partisi (KDP) ve Celal Talabani tarafından kurulup on yıllarca yönetilen Kürdistan Yurtseverler Birliği (KYB) her zaman ayrı silahlı güçlere, istihbarat servislerine, ve politik idareye sahip olageldi. Irak Kürdistanı’nın batısında daha güçlü olan KDP, doğuda güçlü olan KYB ile 1990’larda şiddetli bir iç savaşa tutuştu. Kerkük her zaman KYB bölgesi olarak görülmüştü, ancak KYB mensubu olan Kerkük valisi Necmeddin Kerim kısa süredir Barzani’nin politikalarına daha yakın duruyordu.

Lideri Celal Talabani’nin inme geçirip komaya girmesinden beri bölünmüş halde bulunan KYB’nin bir kanadı, bağımsızlık referandumuna karşı çıkıyordu, çünkü bunu Barzani’nin kendisini büyük Kürt milliyetçi önderi olarak sunma manevrası olarak görüyordu. KYB’nin Bağdat’ta bulunan parlamento grubunun lideri olan Ala Talabani, amcası ve eski Irak başkanı Celal Talabani’nin geçen Cuma gerçekleşen cenazesinde, tabuttaki Irak bayrağının kaldırıldığını ve sadece Kürt bayrağının bırakıldığını görünce öfkelenmişti.

ABD, gerek Irak’taki gerek Suriye’deki Kürtlerle bir ittifak ilişkisi içinde olsa da, bağımsızlık referandumuna karşı çıktı ve bunu provokasyon ve ayrışma potansiyeli taşıyan bir adım olarak gördü. Washington, “bütün taraflara derhal askeri hamleleri durdurma ve huzuru sağlama,” çağrısı yaptı; Irak’taki tüm tarafların gerçek düşmanının IŞİD olduğunu ve onu yok etmeye odaklanmalarını gerektiğini ifade etti.

Geçen Cuma günü Başkan Trump’ın, İran’la [Obama döneminde imzalanmış] nükleer program anlaşmasını uzatmayı reddetmesi nedeniyle, İran -ki geleneksel olarak KYB’yi desteklemiştir- Irak hükümetini Kerkük’e saldırmaya teşvik etmiş olabilir. İranlılar her zaman, Irak Kürdistanı’nın ABD güçlerince üs haline getirilmesi ve buradan kendilerine karşı saldırılar düzenlenmesinden çekinmiştir.

Yaşananların daha basit bir açıklaması şöyle olur: Kürt liderliği tahmin edildiğinden daha bölünmüş durumda, Irak silahlı güçleri daha kuvvetli ve Barzani geleneksel müttefiklerini kendinden uzaklaştırdı. Kürt liderleri Pazar günü yapılan bir toplantıda arabuluculuk ve krize barışçıl çözüm çağrısı yaptıysa da, artık çok geç kalınmıştı.

Orijinali:

http://www.independent.co.uk/voices/iraq-kirkuk-forces-seize-defeat-kurdish-independence-latest-a8003821.html

Bulunduğu kategori : Hariciye

Yazar hakkında

İlgili Yazılar