Cumhuriyet ve “Matteotti momenti” -

Sosyalist siyasetçi Giacomo Matteotti, 30 Mayıs 1924’te İtalyan parlamentosunda faşistleri son seçimlere hile karıştırmakla, anayasayı ihlal etmekle ve yolsuzluklarla  itham eden çok sert bir konuşma yapar. Kürsüde “ülkeyi geriye, mutlakiyete götürüyorsunuz” diye konuşurken faşist partiye mensup milletvekilleri sürekli sataşmada bulunur, sözünü kesmeye çalışır. Mussolini kollarını kavuşturmuş, suratı öfkeden taş kesmiş halde sessizce oturur. “Yandaş” basın boş durmaz elbette. Hemen ertesi gün Matteotti’ye karşı saldırılar başlar; tehlikeli olduğu, susturulması gerektiği ima edilir. On bir gün sonraysa antifaşist hatip, faşist “kara gömlekli” çetelerce kaçırılıp vahşice katledilir.

Matteotti’nin öldürülmesi ülke kamuoyunda tepkiye, Mussolini önderliğindeki faşistlere karşı bir öfke patlamasına neden olur. Büyük gösteriler gerçekleşir, meydanlarda faşist partiye üyelik kartlarını yakanlar olur. Mussolini’nin nispeten taze iktidarı sarsılmaktadır. Ancak bölünmüş muhalefetin tepkisi örgütlü, sürekli bir karakter kazanamaz. Tepkiler “düzen içi” sınırlar dahilinde kalır ve  faşizmi külliyen sorgulayan ve bu temelde bir toplumsal seferberliğe dönüşen bir biçim edinemez. Muhalefetin önemli bir bölümü parlamentodan çekilse de yapılan tek şey, kralı Mussolini’yi görevden almaya iknaya çalışmak olur. Kral bundan imtina edince ve mevcut kurumsal çerçeveyi aşan bir yanıt da geliştirilemeyince birkaç hafta sonra Mussolini toparlanarak karşı atağa geçer. Muhalefet acımasızca bastırılır, faşist diktatörlük tam olarak yerleşir.

“Kıssa” bu; “hisseye” geçelim. Devletin kurumsal mimarisini değiştirip gücü tek elde yoğunlaştırarak toplumsal ve siyasal güç ilişkilerinde radikal bir değişikliğe soyunan bir siyasal iktidar ister istemez çok sayıda (moda tabirle) “mağdur” yaratacak, tepki çekecektir. Bu süreçte “yol kazaları” neredeyse mukadderdir. Yani siyasal iktidar muhaliflerini bölüp saflaştırmada ne kadar mahir olsa da bir an gelir ve sindirilmesi zor bir lokmayı ağzına atıverir. Ya çok hızlı “ilerlemek” durumundadır ve böylece “zamansız” hamleler yapar ya da muhaliflerini birleştiren bir figürü ya da kurumu hedef alır. “Zafer sarhoşluğu” ya da “güç zehirlenmesi” böylesi “kazaların” gerçekleşme ihtimalini artırır. Neticede toplumsal tepkilerşn artmasıyla daha“eski” iktidar ilişkilerinden “yeniye” geçiş tamamlanmamışken, “yeni” hakimiyet ilişkilerinin kurumları yerleşiklik kazanmamışken genelleşmiş bir kriz, bir “Matteotti momenti” hasıl olur.

“Hisse” de bu. Şimdi konumuza geçelim. Son günlerde siyasal iktidarın giriştiği ardışık hamleleri burada hatırlatmaya gerek yok. Bu dizginsiz, “freni patlamışçasına” sürat, iktidarın gücünü gösterdiği kadar, yukarıda anılan türde “kazaların” gerçekleşme ihtimalini de artıran bir etken. Universiteler, Diyarbakır derken son olarak Cumhuriyet gazetesinin hedeflenmesi, bir “Matteotti momentini” tetikler mi kestirmek mümkün değil elbet. Ancak şu söylenebilir: Biz sıradan fanilerin bilemeyeceği nedenlerle iktidar hızlanmak, son sürat gitmek zorunda hissediyor. Bu durum her virajda, her keskin dönemeçte savrulma riskini artırıyor. Erken atılan bir adımın, şimdi bölünmüş görünenleri birleştirebilecek yanlış bir adımın, bir hesap hatasının bir “Matteotti etkisi” yaratması, henüz “oturmamış” yeni rejimi sallaması mümkündür. Böyle bir anda ortaya çıkacak tepkiler, inisiyatifi beklenmedik bir biçimde siyasal iktidarın elinden alabilir.

Mevcut suskunluk yanıltıcıdır; zira henüz yerleşmiş bir güçler ilişkisinin doğal ifadesi olmaktan çok esas olarak zorun dolaysız sonucudur; halihazırda yaşanan ve tamamlanmamış geçişin ifadesidir. Kırılgandır. İktidar, devletin mevcut kurumsal mimarisinde ve yönetme tekniklerinde radikal değişimlere hızla giderken hesap hataları yapacaktır, yapmaktadır. Bir “Matteotti momentinin” güç dengelerinde yaratması muhtemel ani değişikliklere hazır olmak, dayanışma ve birlik zeminlerini inatla çoğaltmak ve Matteotti suikastı sonrasında İtalyan antifaşistlerinin yaptığı hataları tekrarlamamak bu nedenle elzemdir.

Bulunduğu kategori : Dâhiliye

Yazar hakkında

İlgili Yazılar