CHP’nin aday listesinin sınıfsal rengi: “marka elitler” -

CHP aday listelerinde yer alan isimlerde büyük oranda bir yenilemeye giderek eski kadrolardan bir kısmını tasfiye etmiş oldu. Bu yenilenmede özellikle üç partinin (AKP, CHP, HDP) birbirinden etkilendiğini ve birbirlerini kollayarak kadrolarda değişiklik yaptıklarını söylemek mümkün. Ancak bu isimlerin belirlenmesinde ahde vefa ilkesine ne kadar bağlı kalındığı üzerinde de düşünmek gerekir[1]. Bu yeni adaylar partiye emek vermiş kişiler mi, yoksa “marka” olarak düşünülmüş kimseler mi? Bu mesele parti modelleri, işleyişleri ve nasıl bir yapıya evirildikleri konusunda oldukça önemli ipuçları vermektedir. Söz konusu tartışmaya bu yazıda girmeden, CHP listesinin nasıl bir toplumsal profili yansıttığına bakalım.

CHP’ye özgü bir durum olmasa da, CHP listesine baktığımızda temsil mekanizmasının “elitlerin temsiline” indirgenmiş olduğunu görüyoruz. Mevcut üye yapısı ve mekanizmasıyla önseçim de bu seçkinci yapıyı pekiştiriyor. Önseçim mekanizmasının işleyişine yakından baktığımızda bazı gerçekler önümüze çıkar. Bu konuda çok şey söylenebilir; ama burada bir-iki sorunun altını çizmekle yetinelim. Bu sistem ekonomik olanaklara sahip olanları ön plana çıkarıyor. Zira birçok yerde üyelere ya da ilçe örgütlerine mali yardım yaparak bazı adaylar fark attılar. Maddiyat önemli bir faktör olunca bazı seçim bölgelerinde belediye başkanları gücü elinde tuttu; destekledikleri adaylar için üyelere iş olanakları ve maddi destekler sundu. Yine bu sistem bazı meslek gruplarını (özellikle avukatlar, hekimler) ve medyatik isimleri ön plana çıkarmaya hizmet ediyor. CHP’nin aday listesinde bazı meslek gruplarının yer bulamadığına ya da çok az yer bulduğuna da dikkat çekmemiz lazım: işçiler (mevcut sendikacıların neredeyse tamamı liste dışı kaldı ya da seçilemeyecek yerlerde aday gösterildi), çiftçi ve köylüler, zanaatkârlar, vs. bu sistemde kendilerine yer bulamıyor. Buna karşılık siyaset giderek işadamlarının/işkadınlarının, avukat, mühendis ve hekimlerin “işi” haline geliyor. Bu tespitlerimizi güçlendirmek için CHP’nin aday listelerinin genel bir değerlendirmesini yapalım.

 

Bütün olumlu gelişmelere rağmen siyaset hala erkek siyaseti. CHP 2011 seçimlerine oranla kadın aday sayısını 100’den 103’e çıkararak sadece üç tane artırdı. Ayrıca, adaylar için “eğitim şart!” diyor ve kültürel sermayeyi önemli bir kriter olarak sunmaya devam ediyor : adayların % 79’u yüksek öğrenim mezunu[2].

Siyasette öteden beri meslek önemli bir kriter olageldi. Bu durum Türkiye’ye özgü de değil üstelik. Örneğin Kanada’da 1970’li yıllara kadar seçimlerde adaylar meslek gruplarına göre belirleniyordu (Cross 2004). Kontenjan adayları dahil olmak üzere, CHP’nin aday listesinin %50’sinden fazlası (277 aday) aralarında avukatlar, hekimler, eczacılar, mühendisler, mimarlar ve muhasebecilerin bulunduğu “profesyonel meslek grupları” kategorisi içinde yer alıyor. Bu grupta en ayrıcalıklı meslek ise avukatlık (95 aday. Avukatlara diğer hukukçuları da eklersek sayı 98’e ulaşıyor). Avukatlar parlamentoya girmede diğer meslek gruplarına göre birkaç adım önde. Avukatlar açısından en avantajlı kent Ankara. Zira Ankara’da iki bölgede toplam adayların 13’ü avukat. Taşra örgüt yöneticileri açısından mühendisler ön plana çıkarken (Uysal & Topak 2010), 2015 seçimleri itibariyle avukatlar mühendisleri sollamış durumda. Ancak aşağıdaki 2011 listelerine ilişkin grafiğin de resmettiği gibi, 2011 Milletvekili Genel Seçimleri adayları için de durum farklı değil: listelerin galibi avukatlar ve mühendisler.

 

2015 Milletvekili Genel Seçimlerinde CHP adaylarının mesleki dağılımı

Untitled1

 

 

2011 Milletvekili Genel Seçimlerinde AKP ve CHP adaylarının mesleki dağılımı

Untitled3

 

Tıpkı 2011 milletvekili genel seçimlerinde olduğu gibi, avukatlardan sonra parlamentoya girebilme şansını en fazla yakalayan profesyonel meslek grubu mimar ve mühendisler (74 aday). Bu kategoride 3. ayrıcalıklı grubu diş hekimleri dahil doktorlar oluşturuyor (52 hekim). Hekimlere eczacılar dahil diğer sağlık sektörü çalışanlarını eklediğimizde bu sayı 72’ye ulaşıyor. Esnaf ve tüccarların da içinde bulunduğu “hizmet ve satış elemanları” kategorisi ise 33 adayla (% 6) CHP listesinde temsil olanağı buluyor.

TÜİK İstihdam İstatistiklerindeki ayrımı esas alarak CHP adaylarının işteki durumlarını analiz etmek de mümkün. Bu istatistiklere göre adayların işteki durumlarını 7 kategoriye ayırabiliriz: ücretli veya maaşlı, yevmiyeli, işsiz, emekli, işveren, kendi hesabına çalışanlar ve ücretsiz aile işçisi. Buna göre adayların % 70’i işveren ya da kendi hesabına çalışan kategorisinde yer alıyor. Buna karşılık sadece 4 ücretsiz ev işçisi listelerde kendine yer bulabilirken, hiçbiri seçilecek sıralarda değil. Listede sadece 3 işçi var iken (2 de sendikacı var ancak her ikisi de seçilebilecek sıralarda değil), salt kendisini işadamı/kadını ve sanayici olarak tanımlayanların sayısı 53. Bu sayılar CHP listesinin sınıfsal rengini de açıkça ortaya koyuyor.

Taşra örgüt yöneticileri açısından bir “emekli partisi” (Uysal & Topak 2010) görünümünde olan CHP’de –zira emekliler kendi hesabına çalışanlardan sonra yönetim kurullarında en fazla temsil olanağı bulan grup- aday listelerinde de emekliler iyi bir “dolgu malzemesi” durumunda: 45 aday. Bu adaylardan çok azı listelerde seçilebilir sıralarda kendine yer buldu.

2011 ve 2015 aday listeleri karşılaştırmalı olarak incelendiğinde “önseçim adayların toplumsal profili açısından neyi değiştirdi?” sorusunun gereksiz bir soru olmadığı görülür. İşte tam da bu nedenle önseçimin getirisini “devrim”, “demokrasi şöleni” olarak adlandırmadan önce bu veriler üzerinde düşünmek gerekir. Mevcut sistemde önseçim var olan seçkinci yapıyı yeniden üretiyor.


 

[1] Şüphesiz bu durum üzerine düşünmesi gereken tek parti CHP değil. Benzer bir soru HDP gibi bir toplumsal hareket partisi için daha da büyük önem taşıyor.

[2] Taşra örgüt yöneticileri üzerine yaptığımız araştırma, taşra yöneticilerinin %80’inin yüksek öğrenim görmüş olduğunu gösteriyor (Uysal & Topak 2010). Bu bakımdan CHP’nin istikrarlı bir seyir izlediğini söylemek mümkün.

 

 

 

Bulunduğu kategori : Sol

Yazar hakkında

İlgili Yazılar